یادداشتی تحلیلی درباره ی فیلم سینمایی Her

پیش نوشت: فیلم سینماییher اثر اسپایک جونزرا مدتی پیش به پیشنهاد یکی از دوستان تماشا کردم .از آنجایی که از قبل با مضمون کلی داستان آشنا بودم از همان ابتدا با هدف اینکه تحلیلی درباره ی فیلم بنویسم آن را دیدم. شاید همین موضوع باعث شد با روند داستان (از دید مخاطبی که به قصد سرگرمی فیلمی را میبیند و دوست دارد قصه بشنود) چندان همسو نشوم .با این حال باز هم به نظرم فیلم لذت بخش و تاثیر گذاری بود . در این تحلیل کوتاه قصد دارم در مورد تاثیرانواع عشق ، که در این فیلم به نوعی شاهد آنها هستیم بنویسم.

خلاصه ی فیلم

تئودور مرد تنهایی ست که شغلش نوشتن نامه های عاشقانه است . او به تازگی از همسرش جدا شده و هنوز گاهی به خاطرات خوشی که با همسر سابقش-کاترین داشته فکر میکند . روزها و شب های او یکنواخت و کسل کننده شده و تئودور مشتاقانه در جستجوی شور و حرارتی است که به زندگی اش جلا دهد. او سیستم عامل هوشمندی با صدایی زنانه را خریداری میکند، یک هوش مصنوعی که به گونه ای طراحی شده که می تواند به نیازهای صاحبش تا جای ممکن پاسخ دهد و درخواست های او را اجابت کندو از طرفی قابلیت رشد از طریق کسب تجربه را هم دارد . این سیستم عامل که نام سامانتا را برای خودش انتخاب کرده به قدری در شروع ارتباط با تئودور جذاب و تاثیر گذار و به خود مسلط و بانشاط است که تئودور کم کم شیفته ی او میشود و درمقابل سامانتا هم ظاهرا به تئودور علاقه مند شده است . با وجود سامانتا زندگی برای تئودور پر شور و رویایی میشود. بعد از مدتی که آن دو لحظات و اوقات خوشی را با هم تجربه میکنند ، سامانتا میگوید که به واسطه ی قدرتی که دارد و همچنان هم در حال افزایش است با تعداد بسیار زیاد دیگری هم رابطه ی عاشقانه برقرار کرده و همین اتفاق نقطه ی عطفی میشود تا رابطه ی تئودور با سیستم عاملش به پایان برسد .

بعد از این جریان تحولی احساسی در تئودور اتفاق میافتد : او درطی نامه ای دوستانه و عاشقانه به همسر سابقش -کاترین ، از او بابت رابطه ای که با هم داشتند قدردانی میکند و اورا دوست ابدی خود میداند چرا که کاترین به رشد او ، در رابطه ای واقعی کمک کرده است . آخرین صحنه ی فیلم با این تصویر به پایان میرسد: تئودور کنار دوستش امی (دختری که حامی و همراه روزهای تنهایی اش است)روی پشت بام نشسته و به تغییراتی که پشت سر گذاشته وهمچنین به روزهای پیش رو فکر میکند.

انواع عشق

در زبان یونانی چهار تعریف برای عشق وجود دارد : اروس یا عشق پرشور و حرارت. فیلیا یا عشق مبتنی بر روابط دوستانه .آگاپه یا عشق حقیقی و بی قید و شرط. استورج یا محبت و عشق خانوادگی . چنین تفکیکی این امکان را به ما میدهد تا درک آگاهانه تری از جلوه های مختلف عشق به دست بیاوریم.

در جستجوی اروس

در فیلم میبینیم که تئودور مردی ست که درجستجوی عشقی از نوع اروس است :عطش برای یافتن شور و حرارتی که کمبود آن را در زندگی اش حس میکند. چرا مردی که در حال نزدیک شدن به میانسالی ست همچنان تمنای اروس را دارد؟ قبل از هر چیز باید بدانیم که تئودور مردی احساساتی است . اوحتی شغلی را انتخاب کرده که رومانتیک و لطیف و شاعرانه است .او با نامه های عاشقانه ای که مینویسد پیوند عشاق قدیمی را به آنها یادآوری میکند . مردی ست که بیش از آنکه عاشق کسی باشد که با او به سر میبرد عاشق خود عشق است و آن را تقدیس میکند. تئودور در دنیای بیرون دنبال سوژه ای می گردد تا عشق خود را به او بدهد : شور و حرارتی وصف ناشدنی که از آن سرشار است اما محدودیت های دنیای سرد بیرونی امکان تجربه ی کامل شور و حرارت را از او گرفته است . به نظر میرسد زمانی که ما با یک بحران رو به رو هستیم( در این فیلم تنهایی ست)توانمندی های ذاتی شخصیت ما ( مثل حساس و احساساتی بودن و گرایش به هنر و خلاقیت ) و نه توانمندی های اکتسابی ،بیشتر قدرت بروز و ظهور می یابند. شاید به این خاطر که اصالت بیشتری در روان ما دارند و قدرتمندتر هستند به همین خاطر یکی از دلایلی که کمک کرد تئودور تمایل به تکرار سناریوی عشق از نوع اروس را داشته باشد همین است که او ذاتا هنرمند و خلاق و مستعد توجه به هارمونی و زیبایی هاست (با توجه به اینکه اروس با آفرینشگربودن و خلاق بودن هم رابطه ی مستقیم دارد )

ماهیت اروس

سامانتا سیستم عامل هوشمندی که در برابر همه ی آنچه به تئودورمیدهد ، انتظار چندانی از او ندارد هم رویایی و هم اسرار آمیزاست وهم وسوسه برانگیز وبی عیب و نقص به نظر میرسد . سامانتا به قدری جذاب است که نمیتوان او را نادیده گرفت دقیقا همچون اروس . مثل شعله ای که در تاریکی زبانه میکشد و همه جا را روشن میکند ،بیننده را مسحور و مفتون میکند و بعد یکباره خاموش میشود اروس چنین ماهیتی دارد و کاری که سامانتا با تئودور کرد هم این گونه بود .

آگاپه

بعد از سرخوردگی و تجربه ی ناکامی که به واسطه ی رسیدن به این درک ایجاد میشود : که ” عشق از نوع اروس پایدار نیست” هر کس دو راه پیش رو دارد :اول اینکه چنین ناکامی را نپذیرد و در پی تکرار تجربه ی این نوع عشق باشد .دوم اینکه با قبول این ناکامی و پذیرش درد از دست دادن به استقبال تجربه ی نوع دیگری از عشق برود. در این فیلم میبینیم که تئودور این بار راه دوم را انتخاب کرد و به خودش اجازه داد تا به درک تازه ای از عشق برسد یعنی عشق از نوع آگاپه . در پایان داستان تئودور با نامه ی عاشقانه ای که به کاترین مینویسد نشان میدهد که در حال نزدیک شدن به عشق بی قید و شرط است عشقی که دیگری را همان گونه که هست میپذیرد بدون اینکه سعی در تغییر و اصلاح او داشته باشد .

پیتمن مک گیهی درباره ی عشق از نوع آگاپه در کتاب معمای عشق می نویسد وقتی ما با فرد دیگری در این سطح ملاقات میکنیم،با وجود متعالی یا وجود مقدس درونشان ارتباط برقرار میکنیم و از طریق این ارتباط است که آنها را توانمند میکنیم تا خود همان حقیقتی بشوند که میتوانند بشوند. علاوه بر این ،اگر بتوانیم راهمان را در شبکه های تار عنکبوتی عقده ها و فرافکنی ها پیدا کنیم،احتمالا باید بتوانیم گاهی الوهیت را در عشق انسانی تجربه کنیم و این همان آگاپه است. ما در این فیلم عشق از نوع فیلیا را هم در رابطه ی امی و تئودور میبینیم :رابطه ی دوستانه ای سرشار از حمایت و توجه که تاحد زیادی به تئودور کمک کرد به خودش متکی باشد .

پیام فیلم

من فکر میکنم یکی از پیام های فیلم این است که یادبگیریم از عشق پر شور و حرارت ( اروس) با وجود همه ی جاذبه هایش با سربلندی عبور کنیم و نمک گیر آن نشویم تا به عشق بی قید و شرط ( آگاپه) برسیم .چرا که در هر حال تجربه ی همین نوع عشق است که به رشد عاطفی و سلامت روانی ما منتهی میشود چرا که اجازه میدهد بدون پیش داوری و هرنوع قضاوت غیرمنصفانه ،دیگری را دوست داشته باشیم . درنهایت اینکه تجربه ی عشقی مجدد با ویژگی های خاص و نامتعارف خودش و بعد چشیدن طعم ناکامی به تئودور این امکان را داد تا حداقل برای مدتی کوتاه، شناخت بهتری از انتظارات وخواسته های حقیقی خودش پیدا کند و بهتر بفهمد که آنچه در این مقطع سنی و در این شرایط به آن نیاز دارد عشق از نوع آگاپه بوده است .

پی نوشت: کتاب “معمای عشق “اثر پیتمن مک گیهی با ترجمه ی سید مرتضی نظری(انتشارات بنیاد فرهنگ زندگی) الهام بخش من برای نوشتن این تحلیل بود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *